Abstract
The relationship between Turkey and the European Union has never been stable, although it has never reached a point of collapse. Nonetheless, it is necessary to understand the European Union better, in order to adopt various policies and to be prepared for an intense competition. The main purpose of this study is to form an opinion about the archives of the European Union institutions, while analyzing the historical evolutionary process and organisational structure of the European Union and its institutions.

Özet
Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki ilişkiler hiçbir zaman kopma noktasına gelmemekle beraber, tam anlamıyla bir istikrara da kavuşmamıştır. Ancak, Avrupa Birliği ile ilişkilerimizin gelişmesi ile beraber çeşitli politikaların saptanması ve yoğun rekabet ortamına hazırlanılabilmesi için Avrupa Birliği’nin daha iyi tanınması gerekmektedir. Bu çalışmada Avrupa Birliği’nin tarihsel gelişim süreci ele alınırken Avrupa Birliği’nin kurumsal yapısı incelenmiş ve genel olarak Avrupa Birliği kurumları arşivleri hakkında bir fikir verilmeye çalışılmıştır.

Giriş
II. Dünya Savaşı sonrası insan kaybı, maddi hasarlar gibi problemler Avrupa’da daha istikrarlı bir yaşamın tesis edilmesi için bir “Birlik” oluşturulması fikrini gündeme getirmiştir. Avrupa Ekonomik Topluluğu nihai hedefi Avrupa’nın siyasi bir bütünlük kazanmasını sağlamaktır. Bu hedefe ulaşmak için de öncelikle ekonomik olarak işbirliği ve bütünleşmenin üye ülkeler arasında sağlanması gerekmektedir. Bu hedefi gerçekleştirebilmek amacıyla Avrupa Ekonomik Topluluğu oluşturulması yolunda altı Batı Avrupa Devleti (Almanya, İtalya, Fransa, Belçika, Hollanda ve Lüksemburg) tarafından 25 Mart 1957 yılında imzalanan “Roma Antlaşması” ile ilk adım atılmıştır. Antlaşma 1 Ocak 1958 tarihi itibariyle de yürürlüğe girmiştir.

AvrupaBirliği Kuruluşu, Yapısı, Gelişimi
“Avrupa Birliği” veya “Avrupa Federasyonu” oluşturma düşüncesi ulusal (milli) devletlerin yani kıta Avrupa’sındaki ülkelerin kendi aralarında imzaladıkları barış antlaşmalarıyla gündeme gelmiştir. “Avrupa Birleşik Devletleri” fikrinin ortaya çıkışı Avrupa’daki ulusal milliyetçilikle aynı yıllara rastlar. XVII. yüzyılda Kant, Saint Simon, William Penny, Victor Hugo gibi düşünürler bu fikrin altyapısını oluşturan ve Avrupa Birliği’nin kurulacağına inanan kişilerdir. XVIII. yüzyıl sonunda Avrupa’da gerçekleşen Sanayi Devrimi ile artan ürünler için pazar arayışları ortaya çıkar. Bu durum, ticaretin serbestleşmesinde bir baskı unsuru teşkil eder. Böylece birleşme düşüncesine ekonomik alanda bir boyut kazandırılmış olur. [1] 1786’da İngiltere ile Fransa arasında imzalanan ticaret antlaşması bu konuda atılan adımlardan biri olup ticari serbestleşmeyi hedeflemiştir. 1789 Fransız İhtilali, bu antlaşmanın işlerliğini ortadan kaldırmıştır.
Bütün bu girişimlere karşın, I. Dünya Savaşı sonrasının ortamında yüksek sesle ifade edilen bir Avrupa Birliği oluşturulması fikri söz konusu değildir. 1918’de Milletler Cemiyeti’nin kurulmasına karşın Avrupa Birliği konusunda bir girişim gerçekleştirilmemiştir. I. Dünya Savaşı sonrası huzurlu ve istikrarlı yaşamın şartları ve imkanları üzerinde durulmuştur. Ancak önceleri bu fikir “Avrupa’nın Siyasi Birliği” istikametinde yoğunlaşmıştır. Diğer bir deyiş ile Avrupa’daki işbirliğinin gelişmesine yardımcı olmak üzere bir düzen oluşturmak istenmiştir. Fakat Birlik oluşturma düşüncesi ciddi olarak II. Dünya Savaşı sırasında ortaya çıkar. Çünkü Avrupa’daki milli devletler arasındaki çıkar çatışmaları yeni bir genel savaşın çıkmasına yol açmıştır. Özellikle II. Dünya Savaşı sonrası SSCB’nin egemen bir güç halini alması, bütün Avrupa ülkelerinin (Fransa, Almanya dahil) savaştan yorgun ve büyük zarar ile çıkmış olması karşısında Avrupa’da bir dengesizlik oluşmuştur. Bu dengesizliği gidermek; Avrupa’da huzur, sükun, istikrar ve barış ortamının tesis edilmesi yoluyla, önce ekonomik ve sonra da politik entegrasyona ulaşmaya bağlıdır.
1944 yılında Belçika, Hollanda, Lüksemburg aralarında bir ekonomik birlik kurulması gereğini kabul ederler. Savaş sonrası Fransa Planlama Teşkilatı Başkanı Jean Monnet, Avrupa Birliği’nin kurulmasında fikir babalığı yapmıştır. Bundan esinlenen Fransa Dışişleri Bakanı Robert Schuman, 2 Mayıs 1950’de Fransa ile Almanya arasında kömür-çelik kaynaklarının birleştirilmesini, savaş sanayinin temel girdileri olan bu maddelerin üretim ve kullanımının uluslar üstü bir sorumluluğa bırakılmasını önerir. Schuman Planı olarak bilinen bu plana diğer ülkelerin olumlu yaklaşımları üzerine altı ülke arasında 25 Eylül 1952’de Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu [2] (The European Coal and Steel Community: ECSC) kurulur. AKÇT ile üye ülke ekonomilerinin gelişmesine katkıda bulunmak, istihdamı tam manasıyla gerçekleştirmek, işsizliği önleyerek hayat seviyesinin yükseltilmesini amaçlamıştır. Bunun yanı sıra kömür-çelik sektöründe tekelleşmenin önlenip yatırımların hızlandırılması, bu sektördeki işçilerin konut edinmesine yardımcı olunması da amaçlanmıştır. [3]
Özetle AKÇT, kömür ticaretinde serbestlik getirirken, Pazar sınırlama ve ayrıcalıklarını ortadan kaldırmakta; AKÇT’nin 5 organından biri olan Yüksek Otorite’ye özel durumlarda müdahale edebilme yetkisini tanımakta ve üye ülke işçilerinin serbest dolaşımının sağlanmasını amaçlamaktaydı.
1 Ocak 1958’de Roma Antlaşması ile Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET) ve Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu (Euratom) kuruldu. Euratom’un amacı; Atom enerjisinin barışçı amaçlarla kullanımının teşviki idi. Roma Antlaşması 248 Madde ve 6 Bölümden oluşuyordu. Bu bölümler; İlkeler (Md.1-8), Topluluğun Temel Kuralları (Md.9-84), Topluluk Politikaları (Md.85-130), Denizaşırı Bölge ve Toprakların Katılımı (Md.131-136), Topluluğun Organları (137-209), Genel ve Son Hükümler (Md.137-248) idi. AET Antlaşması (Roma Antlaşması), zamanla sınırlı değildir.(Md.240)
1969’da yürürlüğe giren bir antlaşma ile AKÇT, Euratom ve AET organları birleştirilmiş ve bu birlik “Avrupa Toplulukları” olarak adlandırılmıştır.
Avrupa Topluluklarının dünyadaki diğer bütün ekonomik birleşme ve kuruluşlardan farkı; devletlere ait bazı egemenlik haklarının kullanılmasının uluslar üstü bir organa bırakılmasıdır. Yani Avrupa Birliği’nin aldığı ortak kararlar Topluluğun mevzuatını oluşturmaktadır. Üye ülkelerin ulusal mahkemelerinin bu mevzuata kesinlikle uyma zorunluluğu vardır. Bu açıdan dünyada Avrupa Birliği’ne benzer hiçbir örgüt olmadığı ifade edilmektedir. [4]
Altı ülkenin (Belçika, Almanya, İtalya, Fransa, Lüksemburg ve Hollanda) kurduğu Topluluk 1973’de Danimarka, İrlanda, ve Birleşik Krallığın katılımı ile genişlemiştir. 1981’de Yunanistan, 1986’da İspanya ve Portekiz Topluluğa katılır. 1995de Topluluk Avrupa Birliği’ne dönüşmüş, aynı yıl Avusturya, Finlandiya ve İsveç’in de katılması ile genişleyen Avrupa Birliği üye ülkelerinin sayısı 15’e ulaşmıştır. Şu an Avrupa Komisyonu tarafından Avrupa Birliği’ne aday gösterilen 12 ülke vardır. Bu ülkeler Bulgaristan, Çek Cumhuriyeti, Estonya, Letonya, Litvanya, Macaristan, Polonya, Romanya, Slovakya, Slovenya, Kıbrıs ve Türkiye olarak belirlenmiştir.

Avrupa Birliği’nin Kurumsal Yapısı
Avrupa Birliği’nin kurumsal yapısı parlamenter demokrasi ile yönetilen bir ülkenin kurumsal yapısı gibidir. [5]

1. Konsey
2. Komisyon
3. Avrupa Parlamentosu
4. Adalet Divanı
5. Sayıştay
6. Avrupa Yatırım Bankası
7. Ekonomik ve Sosyal Komite
8. Devlet Başkanları Konseyi (Avrupa Zirvesi)

Avrupa Topluluğu’nda Karar Alma
Topluluğun karar alma sistemi dikkat çekici bir özellik taşır. Ortak kararların alınışı uzun ve karmaşık bir görünümdedir. Ancak karar süreci geniş bir dayanışma ve uzlaşmaya imkan verecek şekilde planlanmıştır. Komisyon, karar alınması için öneri hazırlayıp Bakanlar Konseyi’ne sunar. Bakanlar Konseyi’nin kendiliğinden karar alması söz konusu değildir. Bakanlar Konseyi, Komisyon’un hazırladığı önerileri görüşür, kabul edilen öneri karar halini alır ve hukuki mevzuata dahil edilir. Bakanlar Konseyi, Avrupa Parlamentosu ve Ekonomik ve Sosyal Komite’ye Komisyon’un önerisini ileterek görüş ister. Öneri incelenerek görüş bildirilir.
Alınan kararlar Topluluk mevzuatını oluşturur. Bu kararlar yaptırım şekli bakımından farklılıklar gösterir. Topluluk mevzuatı, üye ülkelerin milli mevzuatlarının üstünde sayıldığından (Supranasyonel Etki) milli mahkemelerin bunlara uyma zorunluluğu vardır.
Toplulukta geçerli hukuki kararlar şöyle gruplandırılabilir:
Tüzük (Regulation) : Bütün üye ülkelerin kesinlikle uymakla yükümlü olduğu, ulusal yasaların da üstünde tutulan kararlardır.
Yönerge (Directive) : Tüzük ile aynı yaptırım gücünü taşır. Doğrudan değil de ilgili ülkenin hukuk düzeninde herhangi bir düzenleme ile uygulanan kararlardır.
Karar (Decision) : Sadece bir üye ülkeye, bir Topluluk kuruluşuna, bir işletmeye ya da özel ve tüzel kişilere yönelik kararlardır.
Tavsiye (Recommendation) ve Görüş (Opinion) : Bağlayıcı olmayıp uygulanıp uygulanmayacağı ve ne şekilde uygulanacağı üye ülkelere bırakılan kararlardır.
Alınan bütün kararlar Avrupa Birliği Resmi Gazetesi (Official Journal of the European Union) ’nde yayınlanır. [6]

Avrupa Birliği Kurumları Arşivleri
Avrupa Birliği üye ülkeleri ve kurumları arasında yapılan antlaşmalar ile Avrupa Birliği’ni oluşturan ve yukarıda da söz edilen her kurum kendi arşiv hizmetinden sorumludur. Avrupa Birliği, 17 Aralık 1984 tarihinde yapılan bir antlaşma ile Avrupa Toplulukları Tarihi Arşivleri (Historical Archives of European Communities) ’ni Floransa’daki Avrupa Üniversitesi Enstitüsü ( European University Institute) bünyesinde toplama kararı almıştır. [7] Diğer bir deyiş ile “Her Kurum kendi bünyesinde oluşturduğu orijinal kayıtlarını, Floransa’daki European University Institute (EUIF) ’nde muhafaza edilmek üzere gönderecektir.” denmektedir.
8 Şubat 1983 tarihli Komisyon kararı ile ilk kez Avrupa Toplulukları Tarihi Arşivleri’nin kamuya açılması konusu gündeme gelmiştir. Bu kararda Avrupa Birliği, arşiv malzemesinin üzerinden 30 yıl geçtikten sonra kullanıcılara açılacağını belirtmekte ve Floransa’daki Avrupa Üniversitesi Enstitüsü (EUIF) bünyesinde toplanan bu arşivlere, Topluluk ve üye ülkeler tarafından uygulanacak ortak bazı kuralları belirtmektedir. [8]
Avrupa Üniversitesi Enstitüsü (EUIF),Avrupa tarihi ve Avrupa entegrasyonu başta olmak üzere pek çok konuda dokümana sahip olan ve disiplinler arası çalışmaların yapıldığı bir araştırma merkezidir. Avrupa Topluluğu Tarihsel Arşivleri, Enstitüye yakın bir binada muhafaza edilmektedir. Orijinal ve mikrofilm halinde bulunan Avrupa Toplulukları dokümanları 30 yıl kuralı çerçevesinde halka açık tutulmaktadır. Ancak, Euratom ile ilgili arşivlerde yer alan bazı belgeler Antlaşmadaki ve ikincil yasamadaki (Regulation, directive) özel gizlilik kuralları çerçevesinde olduğundan halka açık değildir.
Buradaki en önemli belgeler Avrupa Kömür ve Çelik Birliği Yüksek Otoritesi, Ortak Asamble, Avrupa Parlamentosu, Komisyon, Avrupa Ekonomik Topluluğu Konseyi ve Euratom’a aittir. Şu anda elde bulunan bu kurumsal belgeler 1952 – 1969 yıllarını kapsamaktadır. Her yıl Enstitüye 30 yıl kuralı çerçevesinde bir takım belgeler verilmektedir.1984 yılından bugüne kadar toplanan tarihi arşiv kayıtları 30.000’den fazladır ve hızla artış göstermektedir.
Avrupa Üniversitesi Enstitüsü (EUIF) bünyesindeki kurumsal arşivlerin yanında, Avrupa Bütünleşmesi ile ilgili konulara katılan veya bu konularla ilgili çalışmalar yapan Altiero Spinelli, Max Kohnstamm, Pierre Uri, Avrupa Hareketi gibi kişi ve kuruluşlara ait özel arşivler de bulunmaktadır. Bunun yanı sıra, Avrupa Uzay Ajansı ve daha sonra da onun yerini almış olan ELDO ve ESRO’nun da arşivleri ile 1990’lı yılların sonunda OECD ile yapılan bir antlaşma çerçevesinde 1948 ile 1961 yılları arasındaki OEEC ve OECD arşivleri de burada yer almaktadır. Ayrıca, burada bulunan arşivleri, Avrupa yapılanmasına ait ilgili evrakların bulunduğu Amerikan ve Fransız arşivlerinin mikrofilm kopyaları tamamlamaktadır. [9]
Avrupa Birliği üye ülkelerinin Arşiv Servisleri Başkanları ve diğer milli uzmanlar, ülkelerin kamu kayıtları ile Topluluktakilerin gittikçe daha fazla iç içe olması ve birbirini kapsar bir hal alması nedeniyle, Avrupa Komisyonu ile işbirliği içine girmişlerdir. Bu durum Avrupa Birliği’nin Ortak Arşiv Politikası ’nın teşkil edilmesi fikrini gündeme getirmektedir. Avrupa Birliği’nin bu politikası başka bir çalışma olarak ele alınacaktır.

BİBLİYOGRAFYA

1. Bazin, René, “Avrupa Topluluğu Arşivleri”, Arşivcilik Konferansları I, (Çev.Hamza Kandur), İstanbul: AREM, 1995,s.6-7.
2. European Commission, Official Journal of the European Commission L43 (15.2.1983),Luxembourg: EC Commission, 1983, s.1-3; 14-15.
3. European Commission, European University Institute-Florence, Luxembourg: EC Commission, 1996, s.93-96.
4. Fontaine, Pascal, Europe in Ten Lessons, Luxembourg: EC Commission, 1992, s.8-11.
5. İstanbul Ticaret Odası, Avrupa Topluluğu ve Türkiye ile İlişkiler, İstanbul: İTO, 1990, s.17-29.
6. Karluk, Rıdvan, Avrupa Birliği ve Türkiye, Eskişehir: 1994, s.4-12.
7. Morin, Edgar, Avrupa’yı Düşünmek, (Çev.Şirin Tekeli), İstanbul: 1988, s.44-61.

Go to page: Introduction | Previous Issue | Contents of 2000 | Next Issue |
Go to menu: Home | Profession | Organizations | Archimedia | BBS | JAS | BKA | Map