Talip MERT[*]

Devlet memurlarının sicill-i ahvali ile ilgili kaleme alınan bu talimatnamelerden başka bir de sicil işlerini yürütmekle görevlendirilen daire ile ilgili bir düzenleme yapılmıştır. Bu düzenleme ile ilgili olarak da ayrıca bir nizamname düzenlenmiştir. Bu nizamname üç fasıl ve on iki maddeden meydana gelmekte olup bir de zeyli (eki) bulunmaktadır.
Birinci fasıl Sicill-i Ahval dairesinin kuruluşuna dair olup ilk dört madde bu bölüme ayrılmıştır.
İkinci fasıl, Sicill-i Ahval dairesinin özel vazifelerine ait bilgileri ihtiva etmektedir. Beş maddeden oluşmaktadır. Beşinci maddeden dokuzuncu maddeye kadar özel vazifelerin neler olduğunu geniş bir şekilde izah edilmiştir.
Üçüncü fasıl ise Sicill-i Ahval dairelerinin merkezdeki daireleri ile vilayetlerdeki şubeleri hakkında olup üç maddeden müteşekkildir. Ayrıca bir de husûsi madde bulunmaktadır ki bu merkez daireleri ile vilayet sicill-i ahval şubelerindeki müdürlerin resmi mühür yaptırmaları ve bu mühürlerin özellikle Sicill-i Ahval İdare-i Umumiyesi’nce imal ettirilip şubelere gönderilmesine dairdir. Ek kısmında ise sicill-i ahval başkanı ile genel müdürün bu nizamnamenin hükümlerini korumaya ve yürütmeye devlet nezdinde ortak olarak sorumlu oldukları ifade edilmektedir
İşbu nizamnamenin ayrıntıları ise şöyledir:

Birinci Fasıl: Sicill-i Ahval Dairesinin suret-i teşkiline (kuruluşuna) dairdir
Birinci madde: Sicill-i Ahval Dairesi ve devair-i müstakille-i merkeziyyeden olup bizzat makam-ı celil-i sadaret-i uzmaya merbut ve irade-i seniyye ile mansub bir zatın riyasetine ve kezalik bairâde-i seniyye memur bir müdür-i umuminin idaresine müfevvazdır.
Sicill-i Ahval Dairesi, merkeze bağlı ayrı bir daire olup doğrudan Sadaret’e bağlıdır. İrade ile tayin edilen bir başkan ile bir genel müdürün idaresine bırakılmıştır.
İkinci madde: Sicill-i Ahval Müdüriyet-i Umumiyesi umumen sicill-i ahvalin ve devair-i merkeziyye ve vilayat-ı şahanede bulunan şu‘belerinin merci‘-i mu‘amelat-ı umumiyesidir.
Sicill-i Ahval Genel Müdürlüğü, bütün sicil işleri ile merkez ve vilayetlerdeki şubelerinin yaptığı muamelelerin genel merkezi durumundadır.
Üçüncü madde: Sicill-i Ahval Müdüriyet-i Umumiyesi’nin ba-irade-i seniyye mansub bir muavini vardır. Müdiriyet-i umumiye muavini müdir-i umuminin bi’l-cümle vezaifine muavenet vazifesiyle mükelleftir.
Sicill-i Ahval Genel Müdürünün irade ile tayin edilen bir muavini vardır. Genel müdür muavini, genel müdürün bütün işlerinde yardımcı olmağa mecburdur.
Dördüncü madde: Sicill-i Ahval Dairesinin heyet-i tahririyyesi müdir-i umuminin idaresi altında kuyudat, tahrirat, evrak (ve) salname işlerine bakmak üzre dört kısma münkasimdir.
Sicill-i Ahval Dairesinin yazı işleri, genel müdürün idaresi altında kayıtlar, yazışmalar, evrak ve salname işlerine bakmak üzere dört kısımdır.

İkinci Fasıl: Sicill-i Ahval dairesinin vazife-i mahsusasına dairdir.
Beşinci madde: Sicill-i Ahval dairesinin vazife-i mahsusası devlet-i aliyyenin kaffe-i şu‘abat-ı mevcude-i idaresine mensub bi’l-cümle sunuf-ı memurin ve ketebe ve müstahdimin-i sairenin asıl terceme-i ahval-i zatiyeleriyle sair vukuat-ı mütenevvia-i resmiyyelerini müteselsilen zabt ve tahrir ve kayd ve tescil ile intihab-ı memurin emr-i ehemmine delalet etmek ve sunuf-ı memurini ve ketebe ve müstahdemine aid umur-ı lazime ve muamelat-ı cariyeye bakmaktır.
Sicill-i Ahval Dairesinin özel görevi, mevcut idarenin (devletin) bütün şubelerinde çalışan her sınıf memur, kâtipler ve diğer çalışanların gerçek biyografileri ile resmî bütün vak’alarını sırasıyla zabtedip kayıt ve tescil ederler. Memur seçimi gibi mühim işlerde kılavuzluk etmek ve bütün memur, ketebe (kâtipler), hizmetli gibi çalışanlara âit gerekli işlerle normal işlemleri de yaparlar.
Altıncı madde: Kuyudat kısmı bir mümeyyiz ile lüzumu kadar ketebeden mürekkeb olup teracim-i ahvalin evrakını tedkik ile hülasalarını kaleme almak ve sicillat-ı esasiyeye kayd ve tescil etmek ve vukuat ve muamelat-ı atiyyelerini yürütmek ve suretlerini istinsah ve tanzim eylemek ve defatir-i kuyudiyye-i sairenin muamelatına bakmak vazifeleriyle mükelleftir.
Kayıt kısmı bir mümeyyiz ile lüzumu kadar kâtipten oluşur. Tercüme-i hal evrakını incelemek, özetlerini kaleme almak, esas sicillere doldurmak, vukuat ile daha sonra olacak işleri yürütmek, istinsah ve tanzim işlerine bakmak. Ayrıca diğer kayıt defterlerinin muamelelerine bakmakla da yükümlüdürler.
Yedinci madde: Tahrirat kısmı bir mümeyyiz ile lüzumu kadar ketebeden mürekkeb olup devair-i merkeziyye ve vilayat-ı şahane ve mahall-i saire ile cereyan edecek muhaberat-ı tahririyenin icrası vazifesiyle mükelleftir.
Tahrirat kısmı bir mümeyyiz ile lüzumu kadar katiplerden oluşur. Bunlar merkezde bulunan dâireler ile vilayetler ve diğer yerlerle yapılacak haberleşmeleri yürütürler.
Sekizinci madde: Evrak kısmı bir mümeyyiz ile lüzumu kadar ketebeden mürekkeb olup evrak-ı varide ve sadıranın kaydı ve mahallerine sevki ve terceme-i hal varakalarıyla evrak-ı müteferriasının ve sicillat-ı esasiye ile defatir-i kuyudiye-i sairenin muhafazası vazifeleriyle mükelleftir.
Evrak kısmı bir mümeyyiz ile lüzumu kadar kâtiplerden meydana gelir.-Bu memurlar- gelen – giden evrakın kaydı, gidecekleri yere sevki, biyografi kağıtları, bunların çeşitli -ekleri ile-, esas siciller ve kayıt defterlerinin muhafazası ile mükelleftirler.
Dokuzuncu madde: Salname kısmı bir mümeyyiz ile lüzumu kadar ketebeden mürekkeb olup salname-i umumiyenin sıhhat ve tamamiyet-i münderecatına itina ile hüsn-i tertib ve tab‘ ve temsil ettirilmesi vazifesiyle mükelleftir.
Salname kısmı bir mümeyyiz ile lüzumu kadar kâtiplerden oluşur. Genel salnamelerin sıhhatli ve bütün münderecatının itina ile düzenlenip bastırılması işini yaparlar.

Üçüncü Fasıl: Sicill-i Ahval Dairesinin Devair-i Merkeziyye ile Vilayat-ı Şahanedeki Şu‘belerine Dairdir.
Onuncu madde: Sicill-i ahval idare-i umumiyesinin devair-i merkeziyye ile vilayat-ı şahane ve elviye-i müstekıllede birer müdürün idaresine müfevvaz şu‘beleri vardır.
Sicill-i Ahval Genel Müdürlüğü’nün merkezde bulunan dâireler ile vilayetler ve müstakil sancaklarda birer müdürün idaresinde şubeleri vardır.
Onbirinci madde: Devair-i merkeziyyedeki sicill-i ahval şu‘beleri mahsusen birer müdürün bulunacağı misillü vilayat-ı şahanedeki şu‘belerin müdüriyetleri vazifesi mektupçulara ve elviye-i müstekıllede tahrirat müdürlerine aittir.
Merkezde bulunan dâirelerdeki sicill-i ahval şubelerinde birer müdür bulunacağı gibi viayetlerdeki şubelerin müdürlükleri görevi mektupçulara, müstakil sancaklarda ise tahrirat müdürlerine aittir.
On ikinci madde: Lede’l-icab devair-i merkeziyye sicill-i ahval şu‘abatı müdiranından lüzum görünenlerin sicill-i ahval idare-i umumiyesine celbiyle muamelat-ı umumiyenin te’min-i hüsn-i ceryanına aid müzakerat icra olunur.
İcabı halinde merkez dâireler sicill-i ahval müdürlerinden lüzum görünenlerin Sicill-i Ahval Genel müdürlüğüne çağrılarak genel işlemlerin iyi bir şekilde yürütülmesi için görüşmeler yapılır.
Madde-i mahsusa: Devair-i merkeziyye ile vilâyat-ı şahane sicill-i ahval şu‘abatı müdüriyetlerince nesk-ı vahid üzre birer resmi mühür isti‘mal olunur. İşbu mühürler sicill-i ahval idare-i umumiyesince imal ettirilerek şu‘abata irsal kılınır.
Özel madde: Merkez dâireler ile il sicill-i ahval şubeleri müdürleri tek tip resmî mühürler kullanır. Bu mühürler ise Sicill-i Ahval Genel Müdürlüğü’nce yaptırılarak şubelere gönderilir.
Zeyl
Sicill-i ahval reisi ile müdür-i umumisi işbu nizamnamenin muhafaza-i ahkamına itina etmeğe memur ve nezd-i devlette müştereken mesuldürler.
Sicill-i Ahval Dairesi başkanı ile genel müdür bu nizamnamenin hükümlerini icraya memur ve devlet katında da müşterek olarak sorumludurlar.

Sicill-i Ahval Nizamnameleri III: Memûrîn-i Mülkiye Komisyonu’nun Teşkili ve Vazifelerine Dair Yayınlanmış Olan Nizamname
6 Şubat 1879 tarihli bir iradeyle kurulmuş olan Sicill-i Ahval komisyonu 23 Aralık 1896 tarihine kadar müstakil bir komisyon olarak çalışmış, bu tarihte lağvedilerek İntihab-ı Memurin Komisyonu ile birleştirilip Memurin-i Mülkiye Komisyonu adı altında yeni baştan teşkilatlandırılmıştır. Bu hususta sadaretten Yıldız’a 18 Recep 314 ve 11 Kanun-i evvel 312 tarihli Sadrazam (Halil)Rıfat imzalı bir tezkire-i samiye ile 19 Recep 314 ve 12 Kanun-i evvel 312 tarihli bir de hamiş sureti gönderilmiştir.
Yeni kurulan bu Memurin-i Mülkiye Komisyonu 21 maddelik yeni bir nizamname tertip etmiştir. Bu nizamname iki fasıldan oluşmaktadır:
Birinci fasıl, komisyonun kuruluşuna ait olup ilk beş maddede İntihab-ı memurîn ve sicill-i ahval komisyonlarının lağvına ve yeni komisyonun niçin kurulduğuna, komisyon heyetinin kimlerden ve kaç azadan oluşacağına, ayrıca kime bağlı olacağına, reis ve azaların nasıl atanıp terfi edeceğine, münfesih olan sicill-i ahval ve intihab-ı memurin komisyonlarındaki memurların durumlarının ne olacağına dairdir.
İkinci fasıl, komisyonun vazifelerine ayrılmış olup 16 maddeden müteşekkildir. Bu bölümdeki maddelerde ise; merkezdeki ve vilayetlerdeki memurların tayin ve azilleri, bunlar için ne tür bir muamele uygulanacağı, komisyonun merkez daireleri ve vilayetlerde bulunan şubeleriyle olan haberleşmesinin biçimi, yeni seçilen memur adaylarının incelenmesinin ne şekilde vuku’ bulacağı, mülkiye ve maliye müfettişlerinin bu memurlar hakkındaki soruşturmalarını nasıl yürüteceği, memurlar hakkında gelen layıha ve jurnallerin ne suretle geleceği ve nasıl değerlendirileceği, hakkında kesinleşmemiş bir hüküm bulunmayan veya hakkındaki su-i istimali ispat edilemeyen memurun görevden atılamayacağı, atılır ise memurun itirazı üzerine tekrar tahkikat yapılacağı, eğer memur şikayetinde haklıysa eski görevine iadesi veya diğer bir mahalle tayini, her hangi bir sebepten dolayı memurlar hakkında açılacak tahkikatın nasıl açılacağı, irade-i seniyye ile memur tayin edilen kişilerin nasıl muhakeme edileceği, mülkiye komisyonu ve maliye müfettişlerinin hazırlayacağı layıhaların, raporların ne şekilde padişaha sunulacağı, sicill-i ahval kayıtlarında meydana gelecek ıslahatın ne şekilde olacağı, ayda üç gün mazeretsiz memuriyete gitmeyenlerin durumları, mülkiye memurlarının seçimi, tayini ve azillerine dair bu nizamnameye aykırı olan hükümlerinin münfesih olduğuna dairdir.
Me’murin-i Mülkiye Komisyonu adı altında yeni baştan kurulan bu komisyonla ilgili Sadâret’den Yıldız’a yazılan tezkire-i samiye şöyledir:
“Atufetlu efendim hazretleri,
Sicill-i Ahval ve İntihab-ı Memurin komisyonlarının feshiyle onların yerine kaim olmak (geçmek) üzere tesisi tensip olunan Memurin-i Mülkiye Komisyonu’nun suret-i teşkil (kuruluş şekli) ve vezayifine (görevlerine) dair Meclis-i Mahsus-u Vükelâ’dan tanzim olunan mazbata, melfufiyle (ekleriyle) arz ve takdim kılınmış olmağla münderecatı hususunda her ne vechile emr-i ferman-ı hümayun-u hazret-i hilafetpenahi şeref müte‘allik buyrulur ise mantuk-u münifi infaz olunacağı (icabının yapılacağı) beyanı ile tezkire-i senaveri (sadaret tezkiresi) terkim olundu (yazıldı) efendim. 18 Recep 314 ve 11 Kanun-ı evvel 312"

Sadrazam Rıfat

Yazılan hamiş sureti
Reside-i dest-i ta‘zim olan iş bu tezkire-i sâmiye-i sadaretpenâhileri, (Sadaret’ten..aldığımız bu tezkire-i sâmiye) Meclis-i Mahsus-u Vükelânın mazbata-ı ma‘ruzası (M. M. Vükela’nın arzettiği mazbata) ve melfuf (ekli) nizamnâme lâyihası ile beraber meşmul-u nigâh-ı dekayık iktinah-ı ali buyrularak (çok dikkatlice gözden geçirilerek) mezkur nizamnâmenin üçüncü maddesinde komisyon heyeti ile birlikte huzur-u humayun-u cenâb-ı şehinşâhide şeref-i müsule mazhar olacak zevâta (padişahın huzuruna çıkacak şahıslara) zât-ı vâlâ-yı meşihatpenâhi (şeyhulislam) dahi ilâve buyrulduğundan iş bu madde o suretle tashih olunmak üzere ber vechi arz ve isti‘zan (arzedildiği üzere) ifâ-yı muktezâsı (icabına bakılması) hususuna irâde-i seniyye-i cenâb-ı hilafetpenâhi şerefsudur buyrulmuş (irede çıkmış) ve komisyon riyasetine Hüdavendigâr vilâyeti valisi devletlu Zihni Paşa hazretleri ve a‘zalığına İntihab-ı Memurin komisyonu reisi atufetlu Hüseyin Hamit Beyefendi hazretleri tayin buyrulduğu gibi diğer a‘zalıklara tayin olunacak zevâtın şu birkaç gün zarfında bilintihab (seçilerek) memuriyetlerinin irâde ve fermân buyrulacağının ve keyfiyetin ve mezkur nizamnâmenin yarınki gazetelerle ilan edilmesi lüzumunun ve bu yolda bir nizamname tanzim edilmiş olması mahzuziyet-i cihan kıymet-i hazret-i veli nimet-i bi minnet-i a‘zamıyi (..padişahın memnuniyetini) müstelzim olarak zat-ı sami-i sadaretpenahileri ile vükela-yı fiham (sadrazam ve vekilleri) hazeratı selâm-ı mes‘adet ittissam-ı cenâb-ı hilafetpenâhi ile (padişah selamı ile) taltif buyrulduklarının dahi ber mantuk-u emr-ü fermân-ı hümâyun-u mülükâne tebşir ve tebliğine mübaderet kılınmış (başlanmış) ve suret-i irade-i seniyye-i şahane mazbata-i mezkureye zeyl ve terkimiyle dahi beyan ve iş‘ar edilmiş olmağla ol babda. 19 Recep 314 / 12 Kanun-ı evvel 312

Yeni kurulan Memurin-i Mülkiye Komisyonu’nun 21 maddelik yeni nizamnamesi ise şu şekilde tertip edilmiş idi.
Yıldız Saray-ı Hümayunu
Başkitabet Dairesi
Surettir
Cenab-ı Hak veli ni‘met-i biminnetimiz padişahımız efendimiz hazretlerini kemal-i muvaffakiyat-ı hayr-ı ayat ile serir-i şevket masir-i hilafetpenahilerinde (Cenab-ı hak padişahı bütün hayır işlerinde) berkarar buyursun. Nuhbe-i amal-i mehasin iştimal-i hazret-i şehinşahileri (padişahın en büyük emeli) memalik-i mahruse-i şahanelerinin terakki-i ma‘muriyeti (ülkesinin kalkınması) ve sunuf-u teb‘a-i mülükânelerinin (her tabakadan insanların) husul-u refah ve sa‘adeti kaziyyeleri olup işbu mekasıd-ı aliye-i hümayunlarının (hünkarın bu büyük makdadının) vesait-i icraiyesi (icra vasıtası) olan me’murin-i mülkiyenin kemal-i bî taraf (tam bir tarafsızlık) ile te’min-i hüsn-ü intihabları için bu kerre te’sis olan Me’murin-i Mülkiye Komisyonunun suret-i teşkili (kuruluş şekli) ile vezayifine (görevlerine) dair kaleme alınıp mer‘iyyet-i ahkamına (yürürlüğe girmesi için) irade-i seniyye-i cenab-ı padişahi şeref sunuh ve sudur buyrulan (hakkında irade çıkarılan) nizamnamedir. Bervech-i zîr tahrir olunur. (Aşağıda aynen yazılacaktır)

Fasl-ı evvel: Komisyonun suret-i teşkili
Birinci madde: İntihab-ı Me’muryn ve Sicill-i Ahval Komisyonları lağv ile onların makamına kaim olmak üzere Me’muryn-i Mülkiye Komisyonu namıyla bir heyet teşkil olunmuştur.
İntihab-ı Me’muriyn (memur seçimi, alımı) ve Sicill-i Ahval Komisyonları kaldırılarak onların yerine geçmek üzere Memuriyn-i Mülkiye Komisyonu adıyla bir heyet kurulmuştur.
İkinci madde: İşbu komisyon doğrudan doğruya taraf-ı eşref hazret-i hilafetpenahîden müntehab ve mensub bir reis ile altı azadan mürekkeptir.
Bu komisyon doğrudan doğruya padişah tarafından seçilen bir başkan ile altı üyeden teşekkül eder.
Üçüncü madde: Komisyon heyeti zat-ı sadrazami ve şeyhülislam efendi ve adliye nazırı ve Şûra-yı Devlet reisi ve dahiliye nazırı ile beraber huzur-ı hümayun cenab-ı şehinşahide bulundukları halde zat-ı şevketsimat hazret-i padişahiye ve devlet-i aliyyelerine sadakatle hizmet edeceklerine ve kimsenin hatır ve gönlüne bakmıyarak ahkam-ı kavanin ve nizamata tamamıyla tevfik-i hareket ile onlardan asla inhiraf etmeyeceklerine ve sunuf-ı teba-‘i şahanenin idareten nail-i niam adalet ve rahat ve ve mazhar-ı esbab servet ve saadet olmalarına hizmet edecek me’murinin hüsn-ı intihablarıyla taraf-ı eşref-i hazret-i şehinşahiye bu yüzden dahi cümlenin isticlab-ı kulûb ve daavât-ı hayriyyesine hasr-ı mesai eyleyeceklerine dair tahlif olunacaklardır.
Komisyon heyeti, sadrazam, şeyhülislam, adliye nazırı, Şûrâ-yı Devlet reisi ve dahiliye nazırı ile beraber padişahın huzurunda, padişaha ve onun devletine sadakatle hizmet edeceklerine, kimsenin hatır ve gönlüne bakmaksızın kanun ve nizamlara tamamen uygun davranacaklarına, onlardan asla sapmayacaklarına, her sınıftan halkın idarî yönden her türlü ni’met ve adalete, rahata, servet ve saadete mazhar olmalarına hizmet edecek memurların güzelce seçimi ile padişaha ve devletine herkesin gönül vereceği ve hayır dualar edeceği biçimde çalışacaklarına dâir yemin ettirilecektir.
Dördüncü madde: Me’murin Komisyonu vazifece hiç bir daireye merbut olmayıp ancak reis ve azasının azl ve nasbları ve terakki ve tekaüdleri makam-ı sadaretçe bi’l-istizan müteallik buyurulacak irade-i seniyye-i hazret-i padişahiye menuttur.
Me’murîn Komisyonu vazifece hiçbir daireye bağlı olmayıp ancak başkan ve üyelerinin tayin ve azilleri, terfi’ ve emekli olmaları sadaretin, padişahtan alacağı iradeye bağlı olarak tahakkuk edecektir.
Beşinci madde: Münfesih olan Sicill-i Ahval ve İntihab-ı Me’murin Komisyonları’nda müstahdem şua‘bat müdür ve me’murin ve ketebesi müceddeden iki şu‘beye taksim olunacak ve bunların biri umur-ı gayriyeye ve diğeri sicil muamelatına ve kuyud-ı esasiyeye tayin kılınacaktır.
Feshedilmiş olan Sicill-i Ahval ve İntihab-ı Me’murîn Komisyonları’nda çalışan şube müdürleri, memurlar ve katipler yeni baştan iki şubeye taksim olunacaktır. Bunların biri, başka işlere, diğeri ise sicil muameleleri ile esas kayıtlara tayin olunacaktır.

Fasl-ı Sani:: Komisyonun vezaifi
Altıncı madde: Me’murin-i Mülkiye Komisyonu evvelâ intihab ve nasb ve azilleri doğrudan doğruya veya makam-ı sadaretin arz ve istizanıyla canib-i seniyyü’l-cevanib-i cenab-ı şehinşahiden icra buyurulacak menasib-i divaniye ricalinden ve vilayet-i şahane valilerinden maada gerek devair-i merkeziyye ve gerek vilayat-ı şahanece me’muriyetleri irade-i seniyye-i hazret-i padişahi suduruna menut olan me’murin-i mülkiye ve maliyenin suret-i intihablarını işbu nizamnameye tevfikan tedkik ile beyan-ı mutalaata, saniyen me’murin-i idarenin ahval ve harekatına dair icra kılınacak teftişat evrakının tedkikine, salisen me’murin muhakematına ait tahkikat-ı evveliye ve netayic-i hükmiyyeyi bi’l-mütalaa iktizalarını ta ‘kib ve icabatını arz ve beyana me’murdur
Me’murin-i Mülkiye Komisyonu, tayin, nakil ve azilleri Sadaret’in arzı sonucu irade ile olan me’murlar ve valilerden başka gerek merkezdeki daireler ve gerekse vilayetlerde olup da tayinleri yine irade ile olan mülkiye ve maliye me’murlarının seçimini bu nizamnameye uygun olarak tetkik ederek görüş bildirirler.
İkinci olarak; idarî me’murların hal ve hareketlerine dâir icra kılınacak teftiş evrakının incelemesini yapar.
Üçüncü olarak; me’murların muhakemesine ait birinci tahkikatı yapar. Verilen hükmü de inceleyerek icabını arz ve beyanla yükümlüdür.
Yedinci madde: Me’murin komisyonu devair-i merkeziyye ve icabı halinde vilayat-ı şahane valilikleri ile muhabere eder.
Me’murin Komisyonu, merkez dâireleri ve gerektiği zaman vilayet valileri ile haberleşme yapar.
Sekizinci madde: Devair-i merkeziyye-i mülkiye ve maliye altıncı madde de muharrer esasa tevfikan me’muriyetleri irade-i seniyye-i hazret-i şehinşahi suduruna mütevakkıf olanların intihabatına dair tanzim edecekleri takrirleri makam-ı sadarete irsal edeceklerdir. İşbu takrirler Bab-ı ali’den liecli’t-tedkik Me’murin-i Mülkiye Komisyonu’na havale olunur.
Merkezde yer alan mülkiye ve maliye dâireleri, altıncı maddede yazılı esaslara uygun bulunan me’muriyetlerden iradeye tâbi’ olanlarının seçimine dâir düzenleyecekleri takrirleri Sadaret’e göndereceklerdir. İşbu takrirler Bâb,ı Alî’den incelenmek üzere Me’murin-i Mülkiye Komisyonu’na havale olunur.
Dokuzuncu madde: Komisyon kendisine havale olunacak takrirleri bi’l-mutalea intihabı istizan olunan me’murun sicill-i ahval kaydına müracaatla kanunen ve kaideten istihdamına mani‘ esbab görmediği halde icra-yı iktizası ve mümkünü takdirde o me’murun yerine daire-i müteallikasınca diğerinin lüzum-ı intihabını ba-mazbata makam-ı sadarete iş ‘ar eyler.
Komisyon kendisine havale olunacak takrirleri mütalaa ederek seçilmesi için izin istenen me’murun sicill-i ahval kaydına bakarak kanun ve usule aykırı bir sebep görmediği halde iktizasının yapılmasını ister. Veya mümkün olduğu takdirde onun yerine kendi dâiresince bir başkasının atanmasını bir mazbata ile Sadaret’e yazılı olarak bildirir.
Onuncu madde: Madde-i sabıka hükmünce tedkikat ve mutalaatı inzimam etmeksizin hiçbir me’murun intihab ve me’muriyeti muamelesi icra kılınamaz.
Önceki madde hükmünce araştırma ve inceleme yapmaksızın hiçbir me’murun seçimi ve me’muriyetine dâir –herhangi bir- işlem de yapılamaz.
On birinci madde: Vilâyat, mülkiye ve maliye müfettişlerinin me’murun ahvaline dair gönderecekleri layıhalar me’murin-i mülkiye komisyonuna havale olunur. Komisyon bunları bi’t-tedkik istihrac edeceği netayice göre azl ve tebdili veya icra-yı muhakemesi lazım gelen me’murlar bulundukta ba-mazbata makam-ı sadarete beyan-ı keyfiyet ve evrak-ı müteferriasını ve azl ve tebdil edilecek veya taht-ı muhakemeye alınacak me’murun sicill-i ahvalde olan kaydının suret-i musaddakasını irsale musaraat eyleyecektir. Muhakemesi iktiza eden me’mur hakkında icra edilecek muhakeme-i kanuniye nizam-ı mahsusu mucebince bi’l-istizan şerefsadır olacak irade-i seniyye-i hazret-i padişahi üzerine icra olunacağı gibi azl ve tebdili lazım gelecek me’murun yerine diğerinin intihabı dahi daire-i müteallikasına havale olunacaktır.
Vilayetler, mülkiye ve maliye müfettişleri bir me’murun durumuna dâir gönderecekleri layihalar Me’murin-i Mülkiye Komisyonuna havale olunur. Komisyon bunları inceleyerek çıkaracağı sonuca göre azl veya tebdili veya muhakemesi lazım gelen me’murlar bulunması halinde mazbata ile Sadaret’e bildirimde bulunur. Diğer evrakını, azl veya tebdil edilecek veya mahkemeye sevk edilecek me’murun sicill-i ahvalde olan kaydının tasdikli suretini de âcilen gönderecektir. Mahkemeye çıkması lazım gelen me’mur hakkında icra edilecek kanuni muhakeme sonucuna ve çıkacak padişah iradesi üzerine azl veya tebdili lazım gelecek me’murun yerine diğerinin tayini kendi dairesinin-yetkisine- havale olunacaktır.
On ikinci madde: Mülkiye ve maliye müfettişleri me’murin-i mülkiye ve maliyenin ahval ve harekat ve vazifelerince olan icraatına ve umum nezdinde suret-i tezkiyelerine dair tutacakları jurnalleri üç ayda bir kere hülasa ederek me’murin komisyonu riyasetine layıha irsal edeceklerdir. Komisyon riyaseti bu layıhaları aynen bir deftere kayd ettirdikten sonra komisyonda hemen mevki’-i müzakereye koyarak bila te’hir vereceği kararı daire-i müteallikasına bildirecektir. İşbu layihaların kayıt memuru kendisine tevdi‘ olunan evrakı tesellüm ettiği tarihten i‘tibaren nihayet yirmi dört saat zarfında komisyon riyasetine iadeye mecbur olup bu müddeti tecavüz ettirdiği halde komisyon kararıyla me’muriyetten ihraç olunur.
Mülkiye ve maliye müfettişleri, mülkiye ve maliye me’murlarının hal, hareket ve vazifelerini icrada ve herkesin gözünde iyi olduklarına dair tutacakları jurnalleri üç ayda bir kere özetleyip me’murin komisyonu başkanlığına layiha olarak göndereceklerdir. Komisyon başkanlığı bu layihaları aynen bir deftere kayd ettirdikten sonra komisyonda hemen müzakereye koyarak geç kalmadan vereceği kararı ilgili daireye bildirecektir. Bu layihaları kaydetmeğe mahsus me’mur kendisine verilen evrakı tesellüm ettiği tarihten itibaren nihayet 24 saat içerisinde komisyon başkanlığına iadeye mecburdur. Bu süreyi geçirdiği takdirde komisyon kararıyla me’muriyetten atılır.
On üçüncü madde: Esbab-ı mucibe-i sahiha olmadıkca hiçbir me’murun azli caiz olamaz. Binaen aleyh me’murin komisyonu kendisine havale olunacak intihab takrirlerinde tebdili muharrer bulunan me’murun esbab-ı azlini bi’l-etraf tedkik ederek esbab-ı mucibesinde noksan göründüğü ve bi’l-istizah daire-i müteallikasından alacağı malumat kafi görünmediği halde hulasa-i tedkikat ve mutalaatını makam-ı sadarete bildirecektir. Esbab-ı siyasiyeye ve icab-ı hal ve maslahata göre infisal edenler müstesna olmak üzre azl ve tebdil edilen bir me’mur esbab-ı mucibe-i infisali aleyhinde komisyona iştika edebilir ol halde me’mur-ı müştekinin ibraz edeceği evrak ve komisyonuma icra kılınacak tedkikat üzerine o me’murun müracaati ya red veya kabul olunur kabul edildiği takdirde kendisinin iade-i me’muriyeti veyahud diğer me’muriyete ta ‘yini ba-mazbata sadarete bildirilir.
Haklı bir sebep olmadıkça hiçbir me’murun işten atılması caiz olamaz. Bununla beraber Me’murin Komisyonu kendisine havale olunacak intihap (seçim) takrirlerinde değiştirilmesi istenen memurun azil sebeplerini etraflıca araştırır. Gerekli görülen sebepleri noksan bulursa ve mensup olduğu dairesinden alacağı bilgiler de kafi görülmediği takdirde araştırma ve inceleme sonucunu Sadaret’e bildirecektir.
On dördüncü madde: İrade-i seniyye ile mansub vilayat-ı mülkiye ve maliye me’murları hakkında vuku’ bulacak işarat bazı tahkikatı icab ettirdiği ve bunlara dair vilayattan ve mülkiye ve maliye müfettişlerinden alınacak malumat ve izahat kanaat bahş olmadığı halde bir heyet i’zamıyla icra-yı tahkikata komisyonun selahiyeti olacaktır.
İrade ile seçilen vilayetlerdeki mülkiye ve maliye me’murları hakkında vuku’ bulacak şikayetler bir tahkikatı icab ettirir, bunlara dair illerden, mülkiye ve maliye müfettişlerinden alınacak bilgiler ve açıklamalar da kâfi görülmezse bir heyet gönderilerek bu heyetin araştırma yapması temin edilir.
On beşinci madde: Komisyon, mehakim-i idareye tevdi‘ olunacak me’murin muhakematı işlerini takib ile sudur edecek ilamata kani‘ olduğu halde mazmunlarını sicill-i ahvala kayd ettirecektir mehakim-i idareden sadır olan ahkamdan mukarin-i adalet ve muvafık-ı kanun ve hakikat görünmeyen ilamat olduğu halde mülahazatını ba-mazbata makam-ı sadarete beyan edecek ve komisyonun mülahazatı meclis-i mahsusu vükeladan mevki‘-i müzakereye konularak lüzüm göründüğü takdirde hükm-ı vakı‘ın ıslah ve ta‘dili atabe-i ulya-yı hazret-i padişahiye bi’l-istizan müteallik buyurulacak irade-i seniyye üzerine iktizası icra olunacaktır.
Komisyon, idare mahkemelerine verilecek me’murların mahkeme işlerini takip eder. Mahkemeden çıkacak ilamlara kani’ olursa – bu ilam hükümlerini – sicill-i ahvale kayıt ettirir. İdare mahkemesinden çıkacak adaletli ve kanunlara ve hakikata uygun görünmeyen ilamlar olursa görüşlerini bir mazbata ile Sadaret’e arz edecektir. Komisyonun görüşü özel bir mecliste müzakere edilerek lüzum göründüğü takdirde bu hükmün değiştirilmesi için irade talebi yoluna gidilecektir.
On altıncı madde: İrade-i seniyye ile mansub me’murinin muhakemelerine esas olmak üzere mensub oldukları devairden aslen tanzim ve irsal olunacak tahkikat-ı evveliye evrakı evvel be-evvel Bab-ı Ali’den me’murin komisyonuna havale olunacaktır. Komisyon riyaseti işbu evrakın tedkikini azadan birine havale edecek ve o dahi aldığı evrakı kırk sekiz saat zarfında yapacağı takrire leff ile taraf-ı riyasete iade edecektir. Riyaset o takrir ile evrakı komisyonun müzakeresine koyarak neticesini ba-mazbata makam-ı sadarete iş‘ar ve evrakını tisyar edecektir.
İrade-i seniyye ile atanmış me’murların muhakemelerine esas olmak üzere, mensubu bulundukları dairelerden aslen tanzim edilip gönderilecek ilk inceleme evrakı öncelikle Bab-ı Ali’den Me’murin komisyonuna havale olunacaktır. Komisyon başkanı işbu evrakın tedkikini azalardan birine havale edecek, o da aldığı evrakı 48 saat zarfında yapacağı takrire ekleyerek başkanlığa iade edecektir. Başkanlık o takrir ile evrakı komisyonun müzakeresine koyarak sonucu bir mazbata ile Sadaret’e yazılı olarak ulaştıracaktır.
On yedinci madde: Komisyon, mülkiye ve maliye müfettişlerinden vürud edecek levayıh ve muharrerat ve vilayâtdan vuku‘ bulacak iş’ârat üzerine Bab-ı Aliye yazacağı mevaddı daima takib edecek ve altı ayda bir kerre mukarrerat ve takibatın netayic-i hasılasını ve tesadüf edeceği müşkilat veya teshilatın derecatını mutazammın bir kıt ‘a layıha yaparak bâvâsıta atabe-i ulya-yı cenab-ı şehinşahiye arz ve takdim eyleyecektir.
Komisyon, mülkiye ve maliye müfettişlerinden gelecek layihalar, yazılar ile illerden gönderilecek yazılar üzerine Bab-ı Ali’ye yazacağı maddeleri daima takip edecek ve altı ayda bir kerre bu yazışmaların sonucunu, karşılaştığı güçlük ve kolaylıkları, bunların derecelerini kaplayan bir layiha hazırlayarak –Sadaret aracılığı ile- saraya arz edecektir.
On sekizinci madde: Me’murin komisyonu mevcud olan sicill-i ahval kuyudunu yeniden tetebbu‘ ve tedkik ile lüzum göreceği ıslahatı icra ve henüz tescil olunmayan terceme-i hal varakalarını sürat-i mümküne ile getirterek nizamına tevfikan bi’t-tedkik tescillerine i ‘tina eylecektir.
Memurin Komisyonu mevcut olan sicill-i ahval kayıtlarını yeniden inceleyerek lüzum göreceği ıslahatı yapacak, henüz tescil olunmayan hal tercümesi belgelerini hızlı bir şekilde getirterek nizamname hükümlerine göre tetkik ederek tescilini yapacaktır.
On dokuzuncu madde: Komisyon reisi heyete havale olunan mevaddı icabına göre nihayet üç gün zarfında taht-ı karara aldırmağa mecburdur. Komisyonun kararları ekseriyet-i mutlakaya tabi‘dir. Tesâvi-i ârâ vuku’unda reisin bulunduğu taraf tercih olunur.
Komisyon başkanı heyete havale olunan maddeleri icabına göre en fazla üç gün içerisinde karar altına aldırmağa mecburdur. Komisyon kararlarında mutlak çoğunluk aranır. Oyların eşit olması durumunda başkanın bulunduğu taraf tercih olunur.
Yirminci madde: Bila özr ayda üç gün devam etmeyen aza ve me’murin ve ketebe me’muriyetlerinden müsta‘fi add olunur.
Özürsüz olarak ayda üç gün işine devam etmeyen üyeler, me’murlar ve kâtipler me’muriyetlerinden istifa etmiş sayılırlar.
Yirmi birinci madde: me’murin-i mülkiyenin intihab ve azillerine dair nizamatın bu nizamnamaye mugayir olan ahkamı münfesihdir. [1]
Devlet me’murlarının tayin ve azillerine dâir düzenlemelerin bu nizamnameye aykırı olan hükümleri fesholunmuştur.

Zeki, Memduh, Tevfik, Said, Hasan, Rıza, Abdurrahman, Mehmed Cemaleddin,
Rıfat, Tevfik, Mahmud, Zühdü, Galib, Nazif,

Go to page: Introduction | Previous Issue | Contents of 2001 | Next Issue |
Go to menu: Home | Profession | Organizations | Archimedia | BBS | JAS | BKA | Map